མི་ལོ་ལྔ་བཅུའི་རིང་གི་མི་སེར་སྤེལ་སྟངས། མི་དམངས་གནས་སྤོ། མི་ལོ་བཞི་བཅུའི་རིང་གི་འཐབ་རྩོད། རྒྱལ་སྤྱིའི་རྒྱབ་སྐྱོར། ཁོར་ཡུག་གཏོར་སྐྱོན། བོད་རྒྱ་འབྲེལ་མོལ། དམག་ས་ཅན་དུ་བསྒྱུར་བ། བཙན་བྱོལ་བོད་མི།
མི་ལོ་ལྔ་བཅུའི་རིང་གི་མི་སེར་སྤེལ་སྟངས།
ཨ་ལེག་ཛ་ཌིར་ སོལ་ཛིན་ཏ་སན་ ལགས་ཀྱིས་བོད་ནང་རྒྱ་ནག་གི་དབང་སྒྱུར་གྱི་སྐོར་ལ་འགྲེལ་བརྗོད་བྱས་པ་ལྟར་ན་ “འཛམ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་གྱི་དམར་པོའི་སྒྲིག་འཛུགས་གང་རུང་ལས་ཀྱང་གདུག་རྩུབ་ཆེ་ལ། མི་ཆོས་ལས་འདས་པའི་ཀླ་ཀློའི་ངང་ཚུལ་མང་བ་ཡོད་པ་རེད་” ཅེས་དང་། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༠ ནང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་དོན་ལྷན་ཚོགས་ཀྱིས་བོད་ནང་གི་གནས་སྟངས་སྐོར་ལ་བརྟག་དཔྱད་རྒྱ་ཆེར་བྱས་པའི་རྗེས་ཀྱི་གྲུབ་དོན་དུ་རྒྱ་ནག་གིས་བོད་མི་རིགས་རྩ་གཏོར་གྱི་བྱ་སྤྱོད་སྤེལ་རྒྱུའི་དམིགས་འབེན་བཙུགས་ཟིན་འདུག་ཅེས་བརྗོད་ཡོད་པ་དང་། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ དང་། ༡༩༦༡ ། ༡༩༦༥ བཅས་སུ་གྲོས་ཆོད་ཐེངས་གསུམ་བཞག་སྟེ་བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་གཞི་རྩའི་འགྲོ་བ་མི་ཡི་ཐོབ་ཐང་བརྡལ་བཤིག་གཏོང་བཞིན་ཡོད་པར་སེམས་ཚབས་ཆེན་པོ་ཡོད་པའི་འགྲེལ་བརྗོད་དང་བོད་མི་རྣམས་ལ་ལྷན་སྐྱེས་ནས་མངའ་བའི་རང་ཐག་རང་ཆོད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་ཁག་བཙན་འཕྲོག་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་རེད་ཅེས་བརྗོད་ཡོད་པ་རེད། དེ་དག་ཚང་མ་འཇིག་རྟེན་སྤྱི་ཡོངས་ཀྱི་ནག་ཉེས་སུ་བགྲང་གི་ཡོད་ན་ཡང་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་རྒྱུན་ཆད་མེད་པར་བོད་ནང་ཉེས་ཚབས་ཆེ་བའི་དབང་སྒྱུར་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་རེད།
འདས་པའི་དུས་རབས་ཕྱེད་ཀའི་རིང་དུ་རྒྱ་གཞུང་གི་བཙན་གནོན་གྱི་རྐྱེན་པས་བོད་མི་ས་ཡ་ 1.2 ལས་བརྒལ་བ་དུས་མིན་འཆི་རྐྱེན་དུ་གྱུར་ཡོད་པ་དང་། དགོན་པ་དང་རིག་སློབ་ལྟེ་གནས་ཁང་ ༦༠༠༠ ལྷག་གཏོར་བཤིག་བཏང་ཞིང་། རིན་ཐང་ཅན་གྱི་སྒྱུར་རྩལ་རིག་དངོས་དུ་མ་གཏོར་བརླག་བཏང་བ་དང་ཧོང་ཀོང་དང་། ནུབ་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་རིག་དངོས་ཁྲོམ་རར་ཚོང་སྒྱུར་བྱས་ཡོད་པ་རེད། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་དང་ཆོས་འབྱུང་གི་བསྟན་བཅོས་ཁག་བརྒྱ་ཆ་ ༦༠ མེར་བསྲེགས་བཏང་ཡོད་པ་དང་། བོད་མི་རྣམས་ལ་མངའ་བའི་གཞི་རྩའི་ཐོབ་ཐང་སྟེ། སྨྲ་བརྗོད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་། ཆོས་ལུགས་དད་མོས་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་། ལས་འགུལ་སྤེལ་རྒྱུའི་ཐོབ་ཐང་སོགས་ལོངས་སུ་སྤྱོད་པར་འགོག་གནོན་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། བོད་ཀྱི་སྐྱེ་སྨན་རྣམས་ལ་བཙན་ཤེད་ཀྱིས་སྐྱེ་སྒོ་འགོག་གི་ཡོད་པས་མ་ཚད། བྱིས་པ་མངལ་ཉེས་སུ་གཏོང་བཞིན་ཡོད་ལ། བོད་ཀྱི་བྱིས་པ་རྣམས་ལ་བྱིས་པའི་དུས་སྐབས་སྤྱོད་པར་འགོག་གནོན་བྱས་ཏེ་རྨང་གཞིའི་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་པའི་གོ་སྐབས་སྟེར་གྱི་མེད་པ་རེད།
བོད་མི་བརྒྱ་ཆ་ ༧༠ ཐམ་པ་ད་དུང་ཡིག་རྨོངས་སུ་གནས་ཡོད་པ་དང་། འདས་པའི་མི་ལོ་ལྔ་བཅུའི་རིང་གི་དུས་ཡུན་ནང་ཁྲིམས་མེད་ལུགས་འགལ་གྱི་འཛིན་བཟུང་དང་། གཉའ་གནོན། མནར་གཅོད། འཇིགས་སྐུལ། བཙོན་འཇུག་བཅས་ནི་འཆར་ཅན་གྱི་ཁྱད་ཆོས་ལྟ་བུ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་པ་རེད། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༥ ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༡༤ ཉིན་༸གོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་ ༡༡ པ་དགེ་འདུན་ཆོས་ཀྱི་ཉི་མ་པཎ་ཆེན་ ༡༠ པ་ཆེན་པོའི་ཡང་སྲིད་དུ་ངོས་འཛིན་མཛད་ནས་ཉིན་ཤས་ཤིག་གི་རྗེས་སུ་ཁོང་དང་ཁོང་གི་ཁྱིམ་མི་ཡོངས་རྫོགས་ག་སོང་ཆ་མེད་དུ་གྱུར་ཡོད་པ་དང་། དེའི་རྗེས་སུ་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེའི་གདན་ས་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོའི་དགོན་གྱི་མཁན་པོ་བྱ་བྲལ་རིན་པོ་ཆེན་འཛིན་བཟུང་བཙོན་འཇུག་བྱས་ཡོད་པ་རེད། རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་གང་ཟག་སྒེར་གྱི་ཆོས་ལུགས་དད་མོས་ཀྱི་རང་དབང་ལ་དངོས་སུ་ཐེ་བྱུས་བྱས་ནས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༥ ཟླ་ ༡༡ པའི་ནང་པཎ་ཆེན་བླ་མ་རྫུས་མ་ཞིག་བཙན་བསྐོས་བྱས་ཡོད་པ་རེད། རྒྱ་ནག་གི་བཙོན་ཁང་འདྲ་མིན་ཁག་གི་ནང་བོད་མི་སྟོང་ཕྲང་མང་པོས་ད་དུང་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་གིན་ཡོད་པ་དང་། ཁོ་ཚོ་མང་ཆེ་ཤོས་གཞོན་སྐྱེས་ལོ་ན་ ༢༥ ཡི་འོག་ལ་སོན་ཡོད་མཁན་ཤ་སྟག་ཡིན་པ་རེད། རྒྱ་རིགས་རྣམས་དེང་དུས་ཀྱི་མཐུན་རྐྱེན་འཛོམས་པའི་གཞིས་གྲོང་གསར་པའི་ནང་གནས་སྡོད་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པའི་སྐབས་སུ། བོད་མི་མང་ཆེ་ཤོས་ད་དུང་ཁྱིམ་གཞིས་རྙིང་པར་འཚོ་སྡོད་བྱེད་དགོས་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད་ལ། རྒྱ་རིགས་རྣམས་ཀྱིས་ས་ཁ་དམའ་སའི་གཤིན་ས་ཡོད་ཚད་བཙན་བཟུང་བྱེད་ཀྱིན་པའི་སྐབས་སུ། བོད་རིགས་རྣམས་བཙན་ཤེད་ཀྱིས་ས་ཁ་མཐོ་བའི་རི་གྲོང་དུ་འཚོ་སྡོད་བྱེད་བཅུག་གི་ཡོད་པ་རེད། བོད་ནང་བོད་ཀྱི་མི་འབོར་ས་ཡ་ 6 ལས་མང་བ་རྒྱ་རིགས་ས་ཡ་ 7.5 ལ་འཕར་བཞིན་ཡོད་པ་རེད། རྒྱ་གཞུང་གིས་བོད་ཀྱི་ས་ཆ་དུམ་བུ་དྲུག་ཏུ་བཅད་གཏུབ་བྱས་ཡོད་པ་དང་རྒྱ་ནག་གིས་གང་ལུང་འདྲེན་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པའི་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཟེར་བ་དེ་ནི་བོད་ཀྱི་གདོན་མའི་ས་ཆའི་ཕྱེད་ཀ་ཙམ་ལས་གྲུབ་པ་ཞིག་རེད། བཅད་གཏུབས་བྱས་པའི་དུམ་བུ་གཞན་པ་ཁག་ལྔ་དེ་རྒྱ་ནག་གི་ཉེ་འདབས་ཞིང་ཆེན་ཁག་ཏུ་ཟླ་བསྒྲིལ་བཏང་ཡོད་པ་རེད།། བོད་ཀྱི་གས་ཆག་སླ་བའི་རང་བྱུང་ཁོར་ཡུག་གཅེར་བུར་གཏོང་བཞིན་པ་སྟེ། བོད་ཀྱི་ནགས་ཚལ་ཕོན་ཆེ་ཤོས་གཙང་ཟད་དུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་པ་དང་རང་བྱུང་གཏེར་གྱི་ཐོན་ཁོངས་ཁག་བཤུ་གཞོགས་གཏོང་བཞིན་ཡོད་ལ། བོད་ཀྱི་བདག་མེད་སྲོག་ཆགས་རིགས་རྩ་སྟོངས་སུ་འགྲོ་ལ་ཁད་དུ་གྱུར་ཡོད་པས། དེང་སང་བོད་ཀྱི་རྣམ་པ་དེ་འབྲས་མེད་དོན་སྟོང་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་པ་རེད།
མི་དམངས་གནས་སྤོ།
ཤིན་ཏུ་འཇིགས་སྣང་གི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་རྒྱ་ནག་གི་ད་ལྟའི་མི་སེར་སྤེལ་བའི་སྲིད་བྱུས་ཁྲོད་ནས་གཅིག་ནི་གཞི་རྒྱ་ཆེ་ལ། སྔོན་ཆད་བྱུང་མྱོང་མེད་པའི་རྒྱ་རིགས་མི་དམངས་བོད་དུ་གནས་སྤོ་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་དེ་རེད། དངོས་གནས་འཇིགས་སྣང་སྐྱེ་གཞིར་གྱུར་དགོས་པ་ཞིག་ནི། གལ་ཏེ་རྒྱ་ནག་གི་ད་ལྟའི་སྲིད་བྱུས་དེ་ལམ་ལྷོང་ལེགས་གྲུབ་བྱུང་པ་ཡིན་ན་བོད་མི་རྣམས་སོ་སོ་རང་ཉིད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་དུ་མི་འབོར་ཉུང་དུ་ཕྱིན་ནས་གྲངས་ཉུང་མངོན་མཚན་མ་མཆིས་པའི་མི་རིགས་ཤིག་ཏུ་འགྱུར་རྒྱུ་ཡིན་པ་རེད། དེ་ནི་མན་ཇུ་མི་རིགས་ (༡ དང་རྒྱ་རིགས་ ༣༥) དང་། ཏུའུ་ཀིའི་མི་རིགས་ (༡ དང་རྒྱ་རིགས་ ༣) སོག་པོ་མི་རིགས་ (༡ དང་རྒྱ་རིགས ༥) ཡི་ཚད་གཞི་ཅན་དུ་བསྒྱུར་ཡོད་པ་དང་གཅིག་མཚུངས་ཡིན་པ་རེད། སྲིད་བྱུས་དེའི་དམིགས་གཏད་ནི་རྒྱ་རིགས་མི་འབོར་ཕོན་ཆེན་བསྐྱར་ལྡོག་མི་ནུས་པའི་སྤོ་ཤུགས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་ལ་བརྟེན་ནས་རྒྱ་ནག་གིས་བོད་ཀྱི་གཞི་ཁྱོན་ཆེ་བའི་ས་ཆར་རྩོད་གཞི་བཟུང་བཞིན་པ་རྣམས་བཙན་ཤུགས་ཀྱིས་ཐག་གཅོད་བྱ་རྩིས་ཡོད་པ་རེད། ད་ལྟའི་རྒྱ་ནག་གི་སྲིད་བྱུས་དེ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༣ ལོ་ནས་འགོ་བཙུགས་པ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་དེ་ཡང་རྒྱ་ནག་གི་བོད་ཐད་ཀྱི་དཀའ་རྙོག་སེལ་བའི་ཐབས་ལམ་མཐའ་མ་དེ་ཡིན་པ་རེད། ཏིང་ཤོ་ཕིང་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་རྒྱ་ནག་གཞུང་གི་དཔོན་རིགས་ཚོས་རྒྱ་རིགས་མི་སེར་བོད་དུ་གཞིས་སྤོ་བྱེད་པའི་བློ་སྤོབས་ཡོང་བར་སྐུལ་འདེད་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱས་ཡོད་པ་རེད། སྲིད་བྱུས་འདི་ལག་བསྟར་བྱས་པའི་ཉེར་ལེན་ལ་བརྟེན་ནས་དེ་སང་བོད་ནང་བོད་ཀྱི་མི་འབོར་ས་ཡ་ 6 ལས་མང་བ་རྒྱ་རིགས་ས་ཡ་ 7.5 རུ་འཕར་བཞིན་ཡོད་པ་རེད། ད་ལྟ་ཆར་བོད་ཀྱི་ཨ་མདོ་ཆོལ་ཁ་རྒྱ་ནག་གི་ཞིང་ཆེན་ཞིག་ཏུ་བསྒྱུར་ཟིན་ནས་ Qinghai ཞེས་འབོད་ཀྱི་ཡོད་པ་དེའི་ནང་གི་ཁྱོན་མི་འབོར་ས་ཡ་ 4.45 ཡོད་པའི་ཁྲོད་ནས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༠ ནང་ (རྒྱ་ནག་རང་ཉིད་ཀྱི་མི་འབོར་ཞིབ་རྩིས་ལྟར་བྱས་ན་) བརྒྱ་ཆ་ ༢༠ ཙམ་བོད་རིགས་ཡིན་པ་ལས་དེ་མིན་རྒྱ་རིགས་ཤེད་ཅིག་ཡིན་པ་རེད། མངའ་སྡེ་ཆེ་ཁག་དར་རྩེ་མདོ་དང་། སྡེ་དགེ། དཀར་མཛེས། སྨར་ཁམས་ལྟ་བུ་ཚུད་ཡོད་པའི་བོད་ཀྱི་ཆོལ་ཁ་ཁམས་ཕྱོགས་ཀྱི་གནས་སྟངས་དེ་བས་སྡུག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་པའི་གནས་ཚུལ་འབྱོར་གསལ་ལྟར་ན་བརྒྱ་ཆ་ ༩༥ ནས་ ༡༠༠ རྒྱ་རིགས་གནས་སྡོད་(inhabited)བྱེད་བཞིན་ཡོད་འདུག དེང་སང་ཁམས་གཅིག་པུའི་ནང་རྒྱ་རིགས་མི་འབོར་ས་ཡ་ 3.6 གི་སྒང་ལ་ཡོད་སྐོར་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། བོད་ཀྱི་ལྟེ་བ་དབུས་གཙང་ (བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཟེར་བ་) ནང་གི་གནས་སྟངས་ལྟོས་ས་ལྟོས་འཇོག་གི་ཐོག་ནས་ལེགས་ཙམ་ཡོད་རུང། དབུས་གཙང་ཁུལ་ཡང་མངའ་སྡེ་དང་གྲོང་ཁྱེར་ཆེ་ཁག་ནང་དུ་གནས་སྡོད་བྱེད་མཁན་བོད་རིགས་ལས་རྒྱ་རིགས་མང་བ་ཡོད་པ་རེད། དབུས་གཙང་ཁུལ་དུ་གནས་སྡོད་བྱེད་མཁན་རྒྱ་རིགས་མི་འབོར་ས་ཡ་ 2 ཀྱི་སྒང་ལ་ཡོད་པར་ཚོད་དཔག་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་རེད།
ད་ལྟའི་དུས་ཚོད་ལ་པེ་ཅིང་གཞུང་གིས་མི་འབོར་སྤོ་ཤུགས་མྱུར་ཚད་མགྱོགས་སུ་བཏང་ནས་བོད་དབུས་ཁུལ་དུ་རྒྱ་རིགས་མི་སེར་དུ་མ་གནས་སྤོ་བྱེད་དུ་འཇུག་བཞིན་ཡོད་པས་གནས་སྟངས་དེ་བས་སྡུག་ཏུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༩༢ གཅིག་པུ་ནང་བོད་དབུས་ཁུལ་དུ་རྒྱ་རིགས་མི་སེར་གསར་པ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོས་གཞིས་བཅས་ནས་བསྡད་ཡོད་འདུག བོད་ནང་གི་བོད་མི་རྣམས་ལ་ཞེད་སྣང་སྐྱེ་གཞི་གཅིག་ནི་གཞི་རྒྱ་ཆེ་བའི་ “གྲོག་རོང་གསུམ་གྱི་ལས་གཞི་” (Three Gorges Project) ཞེས་པ་དེའི་རྐྱེན་པས་རྒྱ་རིགས་ས་ཡ་གཅིག་ལས་མང་བ་ཡུལ་སྤོའི་གནས་སྡོད་བྱ་ཡུལ་བོད་དབུས་ཁུལ་དུ་བཀོད་སྒྲིག་བྱ་རྒྱུ་ཡིན་པ་དེ་རེད། བོད་ནང་འགོ་འཛུགས་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པའི་དཔལ་འབྱོར་འཛུགས་སྐྲུན་གྱི་དམིགས་ཡུལ་ལྟེ་བ་དེ་རྒྱ་རིགས་གཞིས་སྤོ་བ་རྣམས་བསླུ་བྲིད་ཀྱིས་བོད་ནང་མང་དུ་སྤོ་རུ་འཇུག་ཕྱིར་ཡིན་པ་ལས་བོད་མི་རྣམས་ལ་ཁེ་ཕན་སྤྲོད་རྒྱུའི་ཆེད་དུ་ག་ནས་ཡིན།